Ik heb geen vaste band waar ik naar luister. Door de tijd komen en gaan ze. Zelf heb ik altijd bepaalde periodes waarin ik een bepaalde artiest luister. Zo was er tijdens mijn korte, maar krachtige, koopvaardijperiode de band Linkin Park een uitkomst. Totdat ik erachter kwam dat elk nummer op dezelfde manier was opgebouwd. De lol ging eraf.
Dit essay is een opsomming van de bands of artiesten die mij het meeste hebben aangesproken over de jaren heen. Allemaal hebben ze een geschiedenis met mij en de manier waarop ik mijn leven heb geleden. Wie draait nou niet zijn eerste joint bij het geluid van Bob Marley?
The BeatlesTerwijl al mijn klasgenootjes uitkeken naar de laatste Hitzone compilatie luisterde ik op de basisschool naar artiesten als Elvis Costello, Eric Clapton, The Who, Joe Strummer, etc. Door mijn vader raakte ik meer en meer geïnteresseerd in de muziek uit zijn tijd en de nieuwe albums die van deze artiesten uitkwamen. Op een zekere dag nam hij een paar Russische uigaven van verschillende albums mee uit Rusland. Led Zeppelin, The Beatles en Paul Weller. Led Zeppelin vond ik nog wel de moeite waard om te luisteren, Paul Weller was niet helemaal mijn ding en The White Album van The Beatles werd in drie maanden tijd kapot gedraaid.
Tijdens het zeilen met vrienden zorgde ik er altijd voor dat er een cd van The Beatles in de stereoset werd gestopt. Nummers als While My Guitar Gently Wheeps, Blackbird en alle andere bekende nummers kende ik uit mijn hoofd en met zijn allen brulden we de woorden over het water. Uiteindelijk heb ik een tijdje de bijnaam Beatles Juice onder mijn vrienden gedragen. De naam is een verbastering van de film Beetle Juice uit 1988 en The Beatles.
Als vanzelf veranderd de smaak van een individu als hij ouder wordt. Steeds meer oude klassiekers en opkomende artiesten trokken mijn aandacht. The Beatles waren een tijd uit mijn zicht. Totdat ik een keer in de City of Wesopa in Weesp het geluid moest doen voor de man die zorgt voor de filmpjes bij Top 2000 a GoGo en ik daar een paar, mij onbekende, opnamen hoorde van de band. Het waren wel bestaande nummers, maar ze experimenteerde op deze opnamen in de studio met verschillende ritmes en akkoorden. Naderhand heb ik met de man gepraat en vertelde me dat deze opnames nog nooit op een cd te horen zijn geweest. Gelijk heb ik weer mijn collecties cd’s gepakt en ben weer begonnen met luisteren tot diep in de nacht terwijl ik mijn hoofd weer boog over cijfertjes voor de volgende Bedrijfseconomische Vaardigheden les. Door de muziek ging ik me steeds meer verdiepen in de geschiedenis achter The Beatles en merkte dat ze vooruitstrevend waren voor hun tijd. De manier waarop ze werden opgewacht door fans en de verschillende drugsverhalen in de latere jaren werd het begin van de Sex, Drugs & Rock&Roll stijl die later verder doorgevoerd zou worden in de mainstream.
Het artikel, over de The Beatles, dat mij het meest is opgevallen verscheen in september 2009 in de Rolling Stone getiteld Why the Bealtes broke up: The inside story geschreven door Mikal Gilmore. Het stuk beschrijft de laatste jaren en dagen van The Beatles en hoe de vriendschap op de proef werd gesteld door de druk die de muziek met zich meebracht. De schrijfstijl doet mij soms denken aan bladen als de Story en de Prive, maar is met hoog ontzag geschreven voor de bandleden in kwestie. De volgende quote zou de doorslag hebben gegeven voor het uit elkaar vallen van de band.
“You’re daft. I’m breaking the group up,” Lennon told McCartney when het tried to persuade the Beatles to tour in 1969. (Pagina 57, Rolling Stone, 3 september 2009)De angstige of kwade ondertoon is er duidelijk uit op te merken en deed waarschijnlijk de doorgewinterde Beatles fans sidderen. Het laatste concert, dat zij gaven op het dak van hun eigen label, was een sombere bedoening aan de beelden te zien.
BrainboxIn 1969 behaalt Brainbox, met als zanger Kaz Lux, enkele hits met onder andere Down Man en een eigen vertolking van het bekende nummer Summertime. Ze waren op Picknick en later ook op Pinkpop waar ze als een van de grootste band Nederland vertegenwoordigde. In 1971 stapt Kaz Lux uit de band en begint hij aan zijn solocarrière. In die tijd brengt hij enkele platen uit waaronder de plaat Osmosis.
Tussen de oefensessies van Brainbox door, voor de reünietour in 2010, kreeg ik de kans om Kaz Lux te spreken over de creatie van zijn werk. Een kort maar leerzaam interview waar je een klein beetje inzicht krijgt in de manier waarop hij nummers bedenkt en uitschrijft.
Hoe bent u precies bij Brainbox gekomen?
In 1968 had ik studiodagen voor mijn eerste single. Toen waren Jan Akkerman en Pierre van der Linden de studiomuzikanten. Uiteindelijk is dat niks geworden, maar een maand of drie later gingen zij een nieuwe band oprichten. Ze wisten in Brabant nog een zanger en hebben belden ze mij. Middagje repeteren en het zat meteen goed.
Hoe schrijft u nummers?
Die ontstaan meestal uit een ideetje dat ik op de gitaar ontdek. Dan zit je een beetje te mediteren op dat ding en dan zonder te kijken. Ineens hoor je iets en denk je van: 'Wat doe ik hier?' Je probeert het op te schrijven en iedere dag komt er wel iets bij. Je hebt dus eigenlijk een soort hoek op de gitaar gevonden. Na een week is het een compleet liedje geworden en moet er wat tekst bij. Baspartijtje en de hele reut en ben je weer een maand verder. Vroeger werkte ik snel. Je kunt er beter iedere dag iets aan toevoegen zodat je aan het einde meer tevreden bent dan wanneer het allemaal snel gaat.
Schrijft u ook alles uit?
Nee. Ik heb een eigen manier van akkoorden opschrijven of ik noteer het op een minidisk recordertje. Eerst moet ik dat ideetje hebben wat leuk klinkt en apart is. Daar ga je van alles aan toevoegen. De bas is daarbij heel belangrijk voor de harmonie.
Waar haalt u inspiratie voor de teksten vandaan?
Laatste tijd heb ik weinig inspiratie, omdat je zo volgegooid wordt met allerlei informatie. Soms is het iets dat ik heb gezien, iets uit de krant of iets wat je op tv ziet. Ik kan me nog herinneren dat ik in de jaren negentig een tekst heb gemaakt over een religieuze sekte die in elkaar werd getimmerd in Kiev en dat sprak met toen aan dus heb ik daar een liedje over gemaakt. Over mijn moeder in de dagen dat het niet meer zo best met haar ging of een meisje dat in een weekend verkracht is in Birmingham. Dat zijn allemaal van die dingen. Wat ook kan. Als je helemaal niet weet wat je moet schrijven dan pak je alle cliches uit de lovesongs en probeer je daar iets mee te doen. Dat heb ik ook af en toe gedaan. In het refrein schrijf je dan ook van: 'I know it's all cliche, but it's the only way i can say it.' Of zoiets.
Hebben jullie met Brainbox wel eens commercieel gekeken naar jullie muziek en de muziek daarop aangepast? In die zin ben ik een dief van mijn eigen portemonnee geweest. Altijd. Als je eenmaal bezig bent met een stuk dan denk je echt niet aan het publiek of wat commerciële waarde zal hebben.
Is er verschil tussen nu en toen?
Je vocabulaire is wat breder geworden wat de engelse taal betreft en vroeger was je meer met optredens bezig. Dat hield in dat je vrij korte teksten had. Ik ben eigenlijk pas langere teksten gaan maken na Brainbox. Ik nam er meer de tijd voor en soms wat meer inspiratie op de een of andere manier. Het werden hele verhalen waardoor het teksten maken ook leuker was dan voor die tijd. Eerst waren het vooral kreten en korte zinnen. Daarna werden het hele verhalen die je kon declameren. Het hoefde niet altijd gezongen te worden.
Dave GrohlNirvana was natuurlijk het hoogtepunt in de grunge, maar behalve een stuk of vijf nummers zoals Rape Me spraken mij aan. Het rauwe sprong ervan af. De depressiviteit was te beknellend voor mijn oren. Smells like teen spirit mocht uiteindelijk niet gedraaid worden op feesten tijdens mijn middelbare school periode. Het zou zorgen voor gewonden en zelfmoordneigingen. Gewonden vielen er zeker, want uiteindelijk heeft een jongen uit mijn jaarlaag een dag in coma gelegen door de pit die gecreëerd werd tijdens dit nummer. De beschrijvingen die over het eerste album Nevermind werden gegeven zijn des al niet te min lovend. Het rebelse onder de jeugd werd opgeroepen en deed terugdenken aan de tijd van Elvis Presley. In het boek 1001 Albums staat de volgende beschrijving.
“Nevermind was onbetwist het belangrijkste rockalbum uit de jaren 90. De verwrongen popsongs bevatten niet de agressie van punk, maar wel krachtige metal‐akkoorden. Het album vestigde Kurt Cobain meteen als een van de meest kenmerkende rockzangers die zeer keelverscheurende zang kon voortbrengen en ook een erg gevoelige en originele songwriter was.”Een beknopte omschrijving die veel van de jeugd heeft weten te bewegen in een aparte subgroep waar andere groepen uit voortvloeiden. Het gevoel versterkte tot een climax in april 1994 toen Kurt Cobain zelfmoord pleegde met een shotgun. De moordtheorieën zijn oneindig en van kwaad tot erger.
Het einde van Nirvana betekende het begin voor de Foo Fighers. De band werd door Dave Grohl opgericht en het eerste album werd door hem alleen volledig ingespeeld. Daarna ronselde hij een paar artiesten om zich heen en brak door met nummers als Learn to Fly en This Is A Call.
Zelf heb ik ze voor het eerst zien optreden in de Heineken Music Hall. Een concert stond in het teken van het album In Your Honor. Een dubbel album met een akoestische cd en een echte Foo Fighters cd. Samen met de gitarist uit de band waar ik in zong stonden we samen met een jointje vooraan, maar al snel gooide we het half opgerookte jointje weg toen ze begonnen. Het was voor ons op die leeftijd, we waren allebei 16, een adembenemend schouwspel. Dave Grohl die zo goed met het publiek om kon gaan alsof hij ons al jaren kende. Het moment dat ik nooit zal vergeten tijdens dat concert was de wortel die naar Dave zijn hoofd werd gegooid.
Dave Grohl: “Who the fuck throws a fucking carot!” Met schichtige ogen kijkt hij door het publiek en weet even niet wat te zeggen totdat er een glimlach op zijn gezicht verschijnt. Met een handgebaar pakt hij de wortel op en kijkt ernaar. Dave Grohl: “Got more?” Het publiek begint massaal te lachen en nog net kan ik zien dat er een slakrop en een paar tomaten het hoofd van Dave raken. Met een gehavend gezicht speelt hij het nummer Everlong.Een manier die bij weinig artiesten was opgekomen. De lol moest bewaard worden en zou overwinnen. Franz Ferdinand kon bij mij niet datzelfde gevoel opbrengen in de Heineken Music Hall. Daar vloeide het bier uit verveling.
De tweede, en laatste keer, dat ik de Foo Fighters heb zien optreden was tijdens Pinkpop 2008. Ze vielen in het niet bij The Rage Against The Machines, maar wisten toch een leuk optreden neer te zetten. Het zien van ongeveer 60.000 mensen die vrijwel allemaal het nummer Times Like These meezingen is onbetaalbaar. Het klinkt cliché, maar je had erbij moeten zijn. De zon die langzaam onderging, het roesgevoel door de hele dag bier en cola en in de verte de glinsterende gitaar die de akkoorden speelde die ik kon dromen. In een woord: Geweldig. Het was niet zo intens als het eerste optreden dat ik van ze had meegemaakt, maar zeker noemenswaardig.
Foo Fighers werd mij op een gegeven moment toch iets te veel en ik legde de albums die ik heb in de kast waar ze nog steeds stof aan het verzamelen zijn. Zelf op het moment dat het project Them Crooked Vultures volledig in het nieuws was. Een project met leden van Queens of the Stoneage, Dave Grohl en de vroegere bassist van Led Zeppelin. Op Lowlands heb ik ze zien spelen en het was verdomde goede muziek, maar omdat niemand de nummers mee kon zingen, door de geheimzinnigheid rondom de band, was het een beetje springen en schreeuwen. Misschien is dit project gefaald, maar misschien groeit het wel uit tot een van de grootste superbands die de wereld ooit gekend heeft.
Glen HansardNog nooit had ik van of zijn band The Frames gehoord totdat de film Once uitkwam. De film zelf was wel okay voor een soort van filmhuis film, maar het openingsnummer zorgde voor kippenvel over mijn hele lichaam. Ik denk dat ik die twee minuten wel twintig keer heb teruggespoeld. Het beeld en het geluid past zo goed bij elkaar. Een eenzame zanger in de nacht die de woorden op een zuivere en toch schreeuwerige manier naar het niet bestaande publiek probeert te brengen. De film heeft voor een ander nummer, Falling Slowly, het befaamde gouden beeldje binnen gesleept. Het komt niet vaak voor dat dit soort films een Oscar krijgen voor de soundtrack.
De film heeft veel te maken met het echte leven van Glen Hansard. Zo stopte hij op 13 jarige leeftijd met school en begon hij op te treden op straten in Dublin. Hier begint de film dan ook mee. De ontmoetingen die volgen leiden tot een uiteindelijke samenwerking tussen verschillende artiesten. Ik kan me voorstellen dat dit ook zo gegaan is met Glen Hansard bij het oprichten van de band The Frames. De band begon langzaam naam te krijgen in de omgeving van Dublin en groeide door. Het groter worden heeft te maken met de affiniteit die mensen met de muziek hebben, maar ook door de bekendheid die Glen Hansard verwierf door op te treden in verschillende tv‐programma’s. Zo presenteerde hij het programma Other Voices: Songs from a Room. Het ging hierbij vooral om het laten zien van verschillende Ierse artiesten aan het grote publiek.
De latere samenwerking met Markéta Irglová zorgde voor de soundtrack van Once en het album Stric Joy (uitgebracht onder de naam Swell Season). Door de samenwerking werd de muziek een hit onder de liefhebbers en vormden ze zo ongeveer een superband.
Deze artiesten hebben ervoor gezorgd dat ikzelf in de muziekindustrie wil gaan werken. Door te kijken naar hun loopbaan en persoonlijke leven heb ik een inzicht gekregen in de wereld van de noten waar zoveel over geschreven wordt. Al lees ik veel, nooit zal ik alles te weten komen over de muziek, maar ik doe zeker mijn best.
Geschreven als essay voor het vak Popgeschiedenis aan de HKU
